Nedir Bu Modeller ?


Kış mevsiminin yaklaşmasından ötürü meşhur model takibine başlamış bulunmaktayız. Aslında yazında model takip ediliyor ama sizin haberiniz olmuyor fazla. Neyse, modellerin hala tam anlamıyla ne olduğu anlaşılabilmiş değil. Modeller bize önümüzdeki  10-15 gün içerisinde havanın nasıl olacağına tahmin etmemiz için yardımcı olur. 7 günden sonrası için yaptıkları tahminlerde yanılma bolca olur. O yüzden 7 günden sonrası için fazla güvenmemek lazım. Onlar için daha çok ortalamalara bakmak gerekiyor. Merak etmeyin hepsini şimdi anlatacağım.

Modeller, ileride ki 10-15 gün için havayı tahmin ederken bugün ölçülen verileri kullanıyorlar. Yani şöyle, modeller dünyayı yatay ve dikey olarak karelere bölüyorlar.(Şekil 1)  Her kare için bugün ve belirli saatte ki rüzgar, ısı transferi, güneş radyasyonu, bağıl nem ve surface hydrology (Türkçe’ye çeviremedim, kusura bakmayın.) değerlerini fizik kanunlarına, akışkanlar dinamiğine ve Kimya’ya dayanan diferansiyel denklemleri kullanarak hesaplıyorlar. Daha sonra her karenin etrafında ki diğer karelerle nasıl etkileşeceğini hesaplayıp gelecekte ki havanın nasıl olacağını “tahmin etmeye” çalışıyorlar.

atmosphericmodelschematic

Şekil 1.

Bir önceki paragrafta “bugün ölçülen verileri” diye bir tabir kullandım. Bunlar belirli saatlerde ölçülen veriler anlamına geliyor. Bunlar METAR, uydular yada radyosonde (Şekil 2) yoluyla ölçülen veriler. (Veriler dediğim, rüzgar felan.)

radiosonde-start_hg

Şekil 2

Bizim kullandığımız modellerin çeşitli isimleri bulunuyor. En çok duyacaklarınızı anlatayım. En çok duyacaklarınız;

  • ECMWF
  • GFS
  • UKMO
  • EPS
  • GEFS

ECMWF yada European Centre for Medium-Range Weather Forecasts. Avrupa Orta Vadeli Hava Tahminleri Merkezi. Türkiye’nin de üyesi olduğu 22 Avrupa ülkesinden oluşan bir kuruluş kendileri. En başarılı model olarak kabul ediliyor.

GFS yada Global Forecast System. Küresel Hava Tahmin Modeli. ABD’nin NWS(National Weather Service, onların Meteoroloji Genel Müdürlüğü yani.) çalıştırdığı bir model. Özellikle sistemleri gösterip, son anda sistemi yok etmesiyle ünlüdür. Genelde ECMWF’ye karşı kaybeder, böyle olduğu zamanlarda ise amatör hava tahmini camiasında “GFS kumda oynasın !” tarzındaki nidalarla model kötülenir. 240. saatten (10 gün) sonraki çıktıları kesinlikle umut tacirliğidir. Gene de ECMWF’den sonra ki en başarılı modellerdendir.

UKMO, MetOffice’in çalıştırdığı bir modeldir. MetOffice İngiltere’nin Meteoroloji Genel Müdürlüğüdür. 144 saate (6 gün) kadar çıktılar üretir. Bu süre için GFS’den daha başarılı olduğu söylenebilir. ECMWF ile baş başa gittikleri, bazen onun kadar hatta daha başarılı olduğu bilinir. Efsane 17-18 Şubat 2015 sistemini düzgün olarak gören ilk model UKMO idi zamanında.

EPS ve GEFS, yukarıda bahsettiklerimden birazcık daha farklılar. ECMWF, GFS, UKMO ana model çıktılarıdır. Ana çıktı derken ne demek istediğimi birazdan anlayacaksınız. Model çıktıları için şu anda ölçülen verilere göre yapılıyor demiştim. Bu verilerin değerleri biraz arttırılıp yada azaltılarak başka çıktılar da üretiliyor. Bunlara da senaryo diyoruz. ECMWF, ana model çıktısının yanında 50 senaryo daha üretir. 50 senaryo ve  ana çıktının ortalamasına EPS deniyor. GFS’de aynı şekilde ana model çıktısının yanında 20 senaryo daha üretiyor. 20 senaryo ve ana çıktının ortalamasına da GEFS deniyor. Yani ECMWF’nin ana model ve senaryo ortalamalarına EPS, GFS’nin ana model ve senaryo ortalamalarına GEFS deniyor. Peki bunlar ne işe yarıyor ? Bunlar uzun vade tahminleri için kullanışlı verilerdir. Senaryolar ne tarafa ağırlık gösterirse, havalar öyle olacak diyebiliriz. Şöyle ki; Senaryolar ağırlıklı olarak sıcak havalar olabilir diyorsa, o zaman önümüzde ki günlerde havalar sıcak seyredebilir diyebiliriz. Yada senaryolar soğuk tarafta yoğunlaşmışsa, havalar soğuk seyredebilir diyebiliriz.

Artık kafanızda “Model Nedir ?” diye bir soru işareti kalmadığına göre, sizde modellere takip edebilirsiniz. Bol karlı bir kış dileğiyle…  🙂

Reklamlar

Nedir Bu Modeller ?” üzerine 3 düşünce

  1. Geri bildirim: Bayramda Havalar Nasıl Olacak? -Ön Tahmin- | Havanın Notları

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s